Kalifornijska, šljivina štitasta vaš

Kalifornijska – Šljivina štitasta vaš  (Eucelanium corni) napada više vrsta biljaka. Najviše je ima na šljivama ali i u vinogradima. Napada i glog breskvu, badem i lesku. Ima 1 generaciju godišnje. Telo je prekriveno štitom smeđe boje koji je dužine 2-6 mm a širine 2-4 mm. Mlade larve su bez štita od momenta izlaženja pa sve do jeseni kad dobijaju štit. Prezimljuje na kori drveta.  U proleće ženka polaže 2000 jaja veličine 0.3 mm.

ŠLJIVINA ŠTITASTA VAŠ

Kontrola prisutnosti obavlja se dva puta: prvi put u mirovanju kad nema lišća i drugi put leti kad izlaze mlade larve ispod štita. Populacija šljivine štitaste vaši izražava se u broju vašiju na jedan dužinski metar, ili po stablu i čokotu. Na osnovu toga određuje se potreba hemijskog tretiranja voćnjaka.

Zbog voštane prevlake na štitiću, najefikasnija je zaštita zimskim tretiranjem preparatima: Galmin, Belol Crveno ulje. Letnje tretiranje se sprovodi kad se uoče pokretni stadijumi insekticidima: Gusanthion WP-25, Lannate 90, Diazinon.

Zimsko prskanje treba obaviti po relativno tihom vremenu i na temperaturi vazduha iznad 5%.

Ružica Čukić, dipl. ing. za zaštitu bilja

Kalifornijska štitasta vaš obično prezimljava u stadijumu larve 2. stepena – kao polno nezrela jedinka.U našim uslovima ima dve pune generacije i treću nepotpunu generaciju godišnje. Vaši koje u jesen ne dostignu stadijum crnog štitića (larve 2. stepena ), preko zime obično ugibaju od hladnoće, pa se povećan intenzitet pojave može se očekivati nakon blagih zima.

KALIFORNIJSKA ŠTITASTA VAŠ

U proleće, sa kretanjem sokova biljke, polno nezrele jedinke nastavljaju sa razvojem i nakon prolaska kroz stadijum lutke, dostižu stadijum polno zrele jedinke. Tada mužijaci odbacuju štitiće i započinju let u potrazi za ženkom.     Mužijaci žive svega 1 – 2 dana i po izletanju su odmah sposobni za kopulaciju sa ženkama, koje ostaju ispod svojih štitova. Let mužijaka se dešava pred kraj cvjetanja jabuke, od polovine do kraja aprila i traje 10 – 14 dana. Ženke u tom periodu oslobađaju feromone kako bi privukle mužijake. 20 – 30 dana nakon oplodnje ženka počinje sa rađanjem živih larvi, obično 9 – 10 na dan i u tom periodu jedna ženka može da proizvede 150 – 500 larvi. Larve po rođenju izlaze ispod majčinskog štita i toku narednih 7-8 sati kreću se po biljci u potrazi za mestom gdje će se pričvrstiti. To može biti grana, plod ili retko, list. Takođe, larve mogu biti prenesene vetrom, odećom radnika, mašinama, na nogama ptica i sl. Nakon zabadanja svog usnog aparata u tkivo biljke (grane ili ploda), larva počinje da siše biljni sok i da na površini svog tela luči voštanu prevlaku koja je štiti od isušivanja, ptica ali i od pesticida. Štitić prvog stepena larve postepeno dobija sivo – žutu boju .

Pojava pokretnih larvi prve generacije dešava se od kraja maja do sredine juna. Larve u prvom stepenu provode 16 – 18 dana. Larve 1. stepena druge generacije javljaju se od početka do 20 avgusta i ovaj stadijum traje 14 – 15 dana. Larve prve generacije ostaju na granama i deblu a druge generacije odlaze i na mlade plodove. Drugi stepen larve karakteriše se crnim štitićem u čijem centru je žuto dugme (štiti? prvog stepena). Nakon drugog, larva ženke prelazi u treći stepen i izgrađuje spoljnu  zonu štita, koja je svetlo siva. Ženke prolaze kroz dva stepena razvoja larve (dva presvlačenja), dok mužjaci prolaze kroz četiri stepena, od kojih su poslednja dva ne-hranidbena stepena. Razvoj mužijaka teče brže od razvoja ženki, kako bi se zrele jedinke mogle pojaviti u isto vreme. Razviće jedne generacije traje 5-6 nedelja. Od juna do septembra u voćnjaku se nalaze svi razvojni stadijumi. Najviše larvi druge generacije ima polovinom jula i u avgustu.

Vreme pojave i trajanja pojedinih stadijuma varira tokom sezona, pre svega u zavisnosti od temperature. Populacija vaši se vrlo brzo uvećava tokom toplih, sušnih godina.

Prisustvo štetočine u zasadu može se utvrditi na osnovu stanja na plodovima iz prethodne sezone. Prilikom berbe i sortiranja treba obratiti pažnju na čašično i krunično udubljenje. S obzirom da za ovu štetočinu nema praga štetnosti, ukoliko se primete oštećenja na plodu, u narednoj sezoni se mora raditi zaštita. Posebnu pažnju na prisustvo štitova treba posvetiti tokom rezidbe, imajući u vidu i to da su napadnuta stabla na različitim mestima. Na jednogodišnjim sadnicama štitovi su na delu iznad spojnog mesta a na dvogodišnjim i starijim obično na vrhu grana. Mlade jedinke se mogu lako zameniti nekim gljivičnim oboljenjem.

Eleonora Onč Jovanović