Voćnjak važna je njegova ekspozicija, bolji rod i kvalitet

Voćnjak osnovati na pravom mestu – Ekspozicija utiče na temperaturu i vlažnost kako vazduha tako i zemljišta. Pod istim ostalim uslovima u severnoj hemisferi najtopliji su i najsuvlji južni položaji, a najhladniji i najvlažniji su severni položaji. Ostale ekspozicije čine prelaz od najtoplijih ka najhladnijim ovim redom: Jug-Istok, Jug-Zapad, Istok, Zapad, Sever-Istok, i Sever-Zapad.

Isto to javlja se i u pogledu vlažnosti. Ovi uticaji su utoliko jači ukoliko je nagib veći, počev od ravne površine do najvećih nagiba. Naročito je vlažnost pod jakim uticajem ekspozicije i reljefa. Ali uticaj ekspozicije nije u svim slučajevima isti, već zavisi od niza činilaca, kao što su geografska širina i dužina, nadmorska visina i jačina nagiba. Najtoplija ekspozicija utiče na sazrevanje i kvalitet plodova.

Najtopliji i najsuvlji položaji u humidnijim reonima podesniji su za gajenje voćaka nego isti takvi položaji u aridnim krajevima. Jak uticaj u tom pogledu imaju velike vodene površine, šume, priroda vetrova itd. Uticaj koji vrše velike vodene površine na gajenje voćaka je različit:

• U proleće se usporava naglo povišenje temperature, pa se time u izvesnoj meri usporava kretanje vegetacije i cvetanje voćaka, čime su one manje izložene opasnosti od poznih prolećnih mrazeva.
• U jesen se duže vreme održava viša temperatura, pa su uslovi za sazrevanje plodova nešto povoljniji.
• U toku zime ublažavaju se nagla kolebanja temperature od niske ka visokoj, a samim tim umanjuje se opasnost i od zimskih mrazeva.
• Uticaji velikih vodenih površina ispoljavaju se najviše u obalskom pojasu od 1-3 km, a slabiji uticaji i dalje 3-15 km.

Voćnjak važna je njegova ekspozicija

Za praksu je od velikog značaja da se izbor vrsta i sorti usklađuje i prema ekspoziciji. Na najtoplijim položajima treba gajiti prvenstveno :

• breskve,
• kajsije,
• badem,
• rane sorte šljive,
• rane sorte krušaka i jabuka.

Ali u krajevima u kojima se često javljaju pozni prolećni mrazevi treba i ove voćne vrste gajiti prvenstveno na severnim i hladnijim ekspozicijama, jer će na njima cvetanje biti nešto kasnije.

Nekada se isticalo da ekspozicija utiče značajno na kvalitet plodova, naročito u koštičavih vrsta voćaka. Kasnije se pokazalo da se taj uticaj precenjivao. Ekspozicija utiče i na kvalitet plodova, ali ne onoliko koliko se nekada smatralo. Ispitujući uticaj espozicije došlo se do zaključka da se kruna i koren jabuke (npr. crveni delišes) bolje razvija na severnoj nego na južnoj padini. Ispitivanjem proizvodnje voća u gustoj sadnji utvrđeno je da se najveći prinosi postižu, zahvaljujući najboljem iskorišćavanju svetlosti, pri orijentaciji redova sever – jug. 

Valentina Aleksić,

dipl.ing. melioracija zemljišta i voda