Poljoprivreda Srbije napreduje puževim korakom

Pandemija je pokazala da poljoprivreda Srbije garantuje opstanak stanovništva i države. Naša poljoprivrede zapošljava skoro milion stanovnika i doprinosi budžetu sa više od 5,50 milijardi US dolara u 2019. godini. Da se samo podsetimo da je 2011. godine vrednost proizvodnje u poljoprivredi bila 5,14 milijardi istih tih američkih dolara. Kod nas je poljoprivredna proizvodnja to što se u BDP-u Srbije vidi kao njegova jedna osmina, po vrednosti.

Sve se čini da se pomogne seljaku, govore iz nadležnih resora. Subvencije, podsticaji, krediti sa minimalnim kamatama i nakon 8 godina povećanje proizvodnje od 7%? To je prosek od 0,875 % godišnje?! Da ne spominjemo Strategije razvoja poljoprivrede iz 2014. godine i najavljenih stopa rasta od 10% godišnje!

Poljoprivreda Srbije kao puž

U naše doba se želi sve komercijalizovati i da poljoprivrednici postanu preduzetnici, a gazdinstva mala preduzeća. To nisu ni u EU učinili. Tamo preovlađuju kooperative, zadruge, udruženja poljoprivrednika – svih onih koji stvaraju.

Davanje države po hektaru su nedovoljna, otkup je u rukama udruženih prerađivača i izvoznika i cene poljoprivrednih proizvoda često ne mogu da obezbede akumulaciju već samo prosto preživljavanje gazdinstava. Tako neće biti ni razvoja poljoprivrede do vrednosti godišnje proizvodnje od 10 milijardi američkih dolara – kako se najavljivalo u Strategiji 2014 – 2024. (da ne spominjemo lepe želje o 30 milijardi US dolara vrednosti godišnje proizvodnje te 2024. godine , navedenih u Strategiji).

Broj gazdinstava opada u svakoj državi tokom proteklih godina, u Danskoj ih je oko 36.000 koji obrađuju 2,6 miliona hektara .

Veličina poseda gazdinstava u Danskoj

• do 5 hektara čini 4,40% od ukupnog broja gazdinstava
• od 5 – 10 hektara čini 21,60% od ukupnog broja,
• od 10 – 20 hektara čini 17,70% od ukupnog broja
• od 20 – 30 hektara čini 10,00% od ukupnog broja
• …
• više od 100 hektara čini 21,00% od ukupnog broja

Kao što vidimo četvrtina svih gazdinstava ima posed do 10 hektara. Kod nas se govori da se moraju stvoriti veliki posedi da bi se postigla evropska produktivnost (daje se zemljište na 30 godina “investitorima”?). Kako to u Danskoj, koja ima vrednost izvoza poljoprivrednih proizvoda 21 milijardi evra godišnje (skoro četiri puta više od naše UKUPNE poljo – proizvodnje) uspevaju? Udruženi u kooperative, subvencijama iz budžeta EU i strogim poštovanjem propisa, jer kazne su velike (do 75.000 evra) i oduzimanje od 5 – 50% subvencija EU u slučaju njihovog kršenja. Tako su svi na dobitku, vidimo da tako zarađuju i farmeri i država. Kod nas nije takav slučaj.

Bez horizontalne i vertikalne povezanosti poljoprivrednika ostaće onaj princip “zna se ko kosi, ko vodu nosi”. Prerađivači, otkupljivači, nakupci i izvoznici zarade više nego proizvođači, a bez njih ne bi svi oni imali šta prodavati – prerađivati i izvoziti. Promene su nužne, samo ko će ih dočekati. Uz ovaj prosečni godišnji rast poljoprivredne proizvodnje od 0,875 % od 2012. godine do 2019. godine taman za 100 godina ćemo stiči do tih 10 milijardi US dolara godišnje poljoprivredne proizvodnje.

Petar Jovičić