Crvenilo kukuruza – opasno oboljenje je uočeno u Banatu

Na teritoriji Banata uočeno je crvenilo kukuruza – cikade. U okolini Pančeva je u septembru 2019. godine registrovana bolest. Od 2002. godine je zabeležena intenzivna pojava i širenje crvenila kukuruza, prvo u Banatu, a zatim i u drugim delovima Srbije, kada je i utvrđeno 40-90% smanjenje prinosa zrna.

U 2010. godini bolest je utvrđena na širem području Srbije, kao i u Republici Srpskoj u području Semberije. U Srbiji je 1989. godine utvrđen i drugi tip crvenila kukuruza. Usled ovog oboljenja prinos zrna kukuruza je bio smanjen i do 30%, zavisno od genotipa kukuruza. Najčešće ovo oboljenje prouzrokuje 1 do 3% smanjenje prinosa zrna kukuruza godišnje. Ovaj tip crvenila razlikuje se od prvog po vremenu pojave, prouzrokovaču i vektoru.

Prvi tip crvenila kukuruza prouzrokuje stolbur fitoplazma, a drugi virus žute patuljavosti ječma.

Treba istaći da se ova dva tipa crvenila kukuruza razlikuju po tome što se simptomi crvenila koje prouzrokuje stolbur fitoplazma nikada ne pojavljuju pre oplodnje biljaka, već početkom mlečne zrelosti zrna. Kod ovog tipa oboljenja crvenilo zahvata sve delove biljke, posebno je izraženo crvenilo lisnog nerva, biljke nikada ne zaostaju u porastu, a zrna su štura i imaju izgled  „babinog zuba“.

S druge strane, crvenilo kukuruza koje prouzrokuje virus žute patuljavosti ječma javlja se u proleće, crvenilo nikada ne zahvata nerv lista, biljke su zakržljale a klip rehuljav.

Prvi tip crvenila možemo okarakterisati kao kasno, a drugo kao rano crvenilo kukuruza. Sličnosti ova dva tipa crvenila je u tome što se patogeni od biljke do biljke ili od domaćina do domaćina šire pomoću vektora – insekata, ali se NE prenose semenom. Dobro poznavanje oba ova tipa crvenila kukuruza je značajno pri izboru odgovarajućih mera za njihovo suzbijanje.

Kasno crvenilo kukuruza prouzrokuje stolbur fitoplazma. Ovaj tip crvenila kukuruza pojavljuje se u mlečnoj zrelosti zrna kukuruza. Porast, cvetanje i oplodnja kukuruza se sve do pojave prvih simptoma odvijaju normalno. To je i najčešće razlog da prvi simptomi i ostanu neprimećeni od strane proizvođača koji nakon oplodnje ređe obilaze useve kukuruza.

Prvi simptomi ove bolesti se pojavljuju krajem jula ili početkom avgusta u vidu crvenkastoljubičaste boje lista, prvo iznad klipa i na pojedinačnim vršnim listovima, zahvatajući i glavni nerv što je od posebnog dijagnostičkog značaja.

Nakon pojave prvih simptoma bolesti, intenzitet crvene boje se vidno pojačava i obuhvata sve nadzemne delove biljke – sve listove, otkriven deo stabla, rukavac i komušinu. Već nakon nedelju dana od prvih simptoma bolest može da zahvati čak i više od 10% biljaka. Ove promene su tako brze da za dve nedelje ceo usev može da „pocrveni“. Intenzitet bolesti je veći na usevima ranijih rokova setve, u godinama sa obilnim padavinama tokom juna-jula. Posle promene boje, biljke pre ili kasnije venu ili uginjavaju. Do naglog uvenuća obolelih biljaka dolazi ukoliko u periodu mlečno-voštane zrelosti nastupi sušni period sa visokim temperaturama. Ukoliko posle pojave prvih simptoma nastupi vlažniji i hladniji period, obolele biljke se privremeno „oporavljaju“, crveni pigment se delimično gubi iz lista i proces uvenuća i uginjavanja biljaka je sporiji.

Na klipu obolelih biljaka javljaju se vrlo uočljive promene. Zrna su svenula, u manjoj ili većoj meri nenalivena i smežurana („babin zub“), a u nekim slučajevima nisu ni formirana.

Slični simptomi crvenila lista kukuruza mogu nastati i u slučajevima nedostatka nekog mikroelementa u zemljištu, kao što je magnezijum ili fosfor, ili na kiselim ili hladnim zemljištima. Crvenkastoljubičasta boja se može pojaviti i na gornjim listovima biljaka u slučajevima oštećenja stabla iznad klipa od kukuruzovog plamenca.

Crvenilo kukuruza – opasno oboljenje kukuruza

Zašto dolazi do pojave crvene ili crvenoljubičaste boje lista? Hemijskim analizama je utvrđena znatno veća koncentracija šećera u lišću, rukavcima i stablu obolelih nego u zdravih biljaka. S obzirom na to da su šećeri osnovna materija na bazi kojih se obrazuju antocijani (crvena boja), u njihovoj međusobnoj povezanosti je objašnjenje promene boje lišća obolelih biljaka. Patogen naseljava sprovodne sudove i stvoreni asimilati ostaju u listovima jer se ne mogu transportovati i deponovati u najveće rezervoare za asimilate, a to je zrno. Poremećaji nastali u sudovnim tkivima dovode do povećanja količine šećera u lišću, stvaranje antocijana i pojavu crvenkastoljubičaste boje.

Utvrđena je jaka veza između patogena, vektora, biljaka domaćina i uslova spoljašnje sredine na pojavu crvenila kukuruza koje prouzrokuje stolbur fitoplazma.

Dugo vremena je bilo potrebno, skoro šezdeset godina, da se identifikuje prouzrokovač crvenila kukuruza. Saznanja i iskustva do kojih su istraživači u Srbiji došli proučavajući fitoplazme i vektore crvenila vinove loze imali su značajnog uticaja na identifikaciju prouzrokovača crvenila kukuruza. U 2007. godini je utvrđeno da jestolbur fitoplazma prouzrokovač crvenila kukuruza, kao i da su cikade (Reptalus panzeri, R. quinquecostatus) vektori crvenila kukuruza ili stolbur fitoplazme.

Fitoplazme se svrstavaju u grupu izuzetno malih bakterija koje parazitiraju samo biljke, napadaju sprovodne sudove, i prenose se cikadama. U svetu fitoplazme prouzrokuju oko 200 biljnih bolesti na nekoliko stotina rodova biljaka.

Tokom prezimljavanja cikada na korenu pšenice, koja je u jesen posejena posle kukuruza, i sve do jula naredne godine fitoplazma se održava i razvoja u zaraženom insektu. Do infekcije kukuruza dolazi sredinom juna kada su insekti sposobni da prenose patogena na zdrave biljke. Eksperimentalno je utvrđeno da je potreban period od četiri nedelje od momenta zaražavanja biljaka do pojave prvih simptoma crvenila kukuruza.

Kako protiv crvenila kukuruza?

Postavlja se pitanje da li će se crvenilo pojaviti naredne godine i šta preporučiti proizvođačima kukuruza? I pored prisustva patogena, vektora i domaćina, nejednaka pojava oboljenja u pojedinim godinama i područjima ukazuje na određeni uticaj agroekoloških uslova. U godinama najvećeg intenziteta kasnog crvenila kukuruza, kao što je to bilo ranih šezdesetih, 2002. ili 2010. godine, zabeležena je i najveća količina padavina tokom leta, dok se u sušnim godinama, kao što je bio slučaj u 1961. godini, ne pojavljuje ili je veoma niskog intenziteta. Stoga je teško predvideti kakav će tok ovo oboljenje imati naredne godine.

Nazavisno od toga kakav će tok bolest imati naredne godine, neophodno je da se primene brojne mere za suzbijanje zakorovljenosti useva, posebno sirka kao domaćina fitoplazme, i vektora u skladu sa rezultatima njegovog praćenja tokom juna.

Izbalansirana hraniva u zemljištu je jedna dobra poljoprivredna praksa jer intenzivno đubrenje koje se koristi u rotaciji kukuruz – pšenica povećava koncentraciju ukupnog azota, amino kiselina i organskih jedinjenja, što dovodi do odnosa hraniva koji povećava plodnost i opstanak vektora. Jedna od značajnih, a primenljivih mera, je uvođenje višepoljnog sistema plodosmene koji osim kukuruza i pšenice treba uključiti i druge gajene biljke koje nisu iz poredici žita ili trava. Osim toga, pokazalo se da rani do srednje rani hibridi ispoljavaju pasivnu otpornost prema ovoj bolesti, kao i da je manji napad bolesti u usevima sa kasnijim rokom setve.

Rano crvenilo kukuruza – virus žute patuljavosti ječma

Karakterističnost ovog tipa crvenila kukuruza je veoma rana pojava simptoma, već krajem maja i početkom juna.

Prvi simptomi se pojavljuju u vidu crvenila ili žutila ruba lista, koje se širi duž donjih i gornjih listova. Boja zavisi od reakcije genotipova kukuruza. Ovaj tip crvenila može biti sličan reakciji kukuruza usled nedostatka fosfora kod mladih biljaka, te je za tačnu dijagnostiku potrebna laboratorijska analiza. Ako su biljke inficirane u ranoj fenofazi razvoja one mogu biti zakržljale i obično imaju kraći klip i nezavršen vrh.

U nastanku i razvoju ove bolesti značajnu ulogu imaju virus žute patuljavosti ječma, vektori (vaši), brojne biljke domaćini i ekološki uslovi. Virus žute patuljavosti ječma zaražava preko 150 biljnih vrsta iz porodice žita ili trava i smatra se da prouzrokuje najznačajniju virozu ovih biljaka. Njime su više napadnuta ozima žita (ječam i ovas) i trave, dok je kukuruz manje značajan domaćin – može se smatrati prelaznim domaćinom. U inficiranim biljkama virus naseljava samo floemsko tkivo, u njemu se umnožava i kroz njega se širi u biljci.

Intenzitet pojave oboljenja je u direktnoj vezi s letom i infektivnošću lisnih vašiju. Preko 20 vrsta lisnih vašiju prenose virus žute patuljavosti ječma. Insekt, kada jednom usvoji virus, ostaje infektivan ceo svoj život, ali ga ne prenosi jajima na potomstvo. Značajnu ulogu u epidemiji, takođe, imaju trave, a posebno višegodišnje vrste, koje služe kao neiscrpni izvor virusa.

Glavni letnji domaćini ovog virusa su kukuruz i livadske trave, a u jesen lisne vaši prelaze i prenose virus na tek iznikle biljke ozimih žita. Blage, vlažne zime, a zatim suvo proleće pogoduju brojnosti vektora koji u proleće masovno naseljava mlade biljke ozimih žita, u tom periodu vrlo privlačne za vektore. Krajem proleća, sa početkom sazrevanja žita, lisne vaši napuštaju ozime domaćine i naseljavaju biljke jarih useva, kukuruz i trave. Epidemija crvenila koju je 1989. godine na kukuruz prouzrokovao virus žute patuljavosti ječma bila je uslovljena ekološkim uslovima za vreme prezimljavanja insekata i njihovim ranim masovnim letom u proleće.

Jedna od mera za suzbijanje ranog crvenila kukuruza koje prouzrokuje virus žute patuljavosti ječma je da se smanji pojava ovog virusa na ozimim žitima koje se postiže kasnijom setvom u jesen ili ranijom setvom jarih žita.

Preporučuje se tretiranje semena insekticidima kada se pšenica seje na površinama sa zaoranim ostacima kukuruza. S druge strane, ne treba sejati kukuruz blizu polja sa postrnim žitima ili travama. Dobra poljoprivredna praksa kojom se obezbeđuje odgovarajući nivo hraniva i vode smanjuje pojavu ove bolesti na kukuruzu.

Folijarna primena insekticida na mladim biljkama kukuruza može biti bolja od one primenjene kasnije, ali primena insekticida ne mora biti efikasna u svim slučajevima, posebno tokom primarnog širenja vektora. Ona može biti efikasna za smanjenje sekundarnog širenja vektora kada je potrebno više vremena da neinficirani vektor „usvoji“ virus, koji treba da se umnoži u digestivnom traktu i da prenese virus na sledećeg domaćiina.

Hemijsko suzbijanja lisnih vašiju piretroidima i drugim preparatima daje pozitivne efekte na smanjenje populacije vektora i širenje virusa. Vreme primene insekticida treba uskladiti sa ranom sezonskom pojavom vašiju i naseljavanjem kukuruza. Najpovoljnije je tretiranje biljaka nakon njihovog nicanja ili što pre nakon što se vaši pojave.

Najekonomičnija mera za suzbijanje pojave crvenila kukuruza koji je virozne prirode je gajenje genotipova ječma, ovsa, pšenice, kukuruza i drugih biljaka domaćina otpornih prema ovom virusu. Ranostasnost se kod svih žita koristi kao vid poljske otpornosti prema ovom virusu.

Piše: Dr Jelena Lević, Institut za kukuruz „Zemun Polje“

primena sredstva “OPERA” proizvođač  BASF

“Zaključili smo sledeće:

1. Opera smanjuje proizvodnju etilena kod kukuruza i čini ga manje atraktivnim za napad insekata i bolesti.

2. Najbolji rezultati su dobijeni kada je kukuruz tretiran u fazi početka svilanja. Međutim pošto je broj traktora sa visokim klirensom veoma mali, a i učinak im je takođe veoma mali, uglavnom smo radili tretman u vremenu 12-14 listova kukuruza, odnosno u poslednji momenat kada možemo ući sa traktorskom prskalicom, a da se ne lomi kukuruz!

3. Najbolji rezultati su dobijeni kada smo koristili 1 litar Opere po hektaru i kada smo dodali još i 0,15 litara po hektaru Fastac-a! (Znači Opera 1 litar + Fastac 1,5 decilitar) “.

   izvor : BASF Srbija
   
   

SAVET PIS SRBIJA –Preporuka proizvođačima

S obzirom da je ovo period kada se simptomi crvenila najlakše mogu konstatovati, neophodno je pregledati useve kukuruza i registrovati simptome crvenila (crvenilo lisnih nerava ili celih listova, deformisani, slabo razvijeni klipovi sa lošim kvalitetom zrna). Najznačajnija mera u kontroli crvenila kukuruza je pravilan plodored odnosno izbegavanje setve pšenice nakon kukuruza gde su registrovani simptomi crvenila. Na taj način prekida se razvoj cikada, vektora stolbur fitoplazme.