Plastenik – intenzivna proizvodnja, ali …

Plastenik intenzivna proizvodnja može dovesti do zaslanjivanja zemljišta. Savremena proizvodnja tokom cele sezone je moguća u plastenicima i staklenicima. Intenzivan način proizvodnje, stalno navodnjavanje i fertirigacija mogu da zaslane zemljište i tako ugroze razvoj biljaka, čak može da se uništi zasad. Potrebno je pažljivo navodnjavati i đubriti usev jer popravka štete nanetih zaslanjivanjem su skupe.

Pročitajte savete Slavice Kodžopeljić, dipl. inž. ratarstva – Uticaj zaslanjenosti zemljišta i voda na proizvodnju povrća u zaštićenom prostoru

Intenzivna proizvodnja povrća u zaštićenom prostoru (staklenici i plastenici) bitno se razlikuje od proizvodnje istih kultura na otvorenom prostoru. Te razlike proizilaze iz kontinuirane proizvodnje u kontrolisanim i gotovo optimalnim uslovima temperature, relativne vlažnosti, navodnjavanja, fertilizacije, svetlosti, kao i zbog izrazito velikih investicija za izgradnju objekata i vrlo visoke vrednosti proizvodnje po jedinici površine. U takvim uslovima proizvodnje posebna pažnja se pridaje izboru i pripremi kvalitetnog zemljišta i održavanju njegovih svojstava na optimalnom nivou u toku proizvodnog ciklusa.

Ni najbolja zemljišta obrazovana pod prirodnim uslovima, koja se karakterišu izuzetno povoljnim vodno-fizičkim i hemijskim svojstvima, kao što su karbonatni černozem i livadska crnica, ne ispunjavaju ove uslove. Da bi se korigovala svojstva zemljišta za potrebe stakleničke proizvodnje, najčešće se prirodnom zemljištu dodaju različite komponente organskog i neorganskog porekla, kao što su treset, stajnjak, pesak, perlit i dr. Ove komponente dodaju se u određenim razmerama i mešaju sa površinskim slojem zemljišta. Na taj način, bitno se menjaju osnovna svojstva prirodnog zemljišta.

U uslovima specifične proizvodnje u stakleniku, zemljište je podložno promenama. Usled primene velikih količina organskih i mineralnih đubriva, vode za navodnjavanje, sredstava za zaštitu bilja, u supstratima često dolazi do veoma štetnih procesa, kao što su zaslanjivanje i/ili alkalizacija, zabarivanje kao i akumulacija rezidualnih ostataka zaštitnih sredstava. Usled visokih temperatura I optimalne vlažnosti ubrzani su hemijski procesi i veća biološka aktivnost u zemljištu što ima za posledicu mineralizaciju organske materije, koja se nepovoljno odražava na fizička svojstva zemljišta a samim tim i na smanjenje prinosa.

Proizvodna svojstva zemljišta u stakleniku brzo se menjaju I potrebno ih je veoma često obnavljati. Na koncentraciju zemljišnog rastvora utiče i vodni režim zemljišta. Svako priticanje vode u zemljište znači razređivanje zemljišnog rastvora, a isparavanje dovodi do koncentracije rastvora. Intenzivno đubrenje i upotreba mineralizovane vode za navodnjavanje predstavljaju sekundarni izvor rastvorljivih soli u zemljištu. Istovremeno sa promenom koncentracije zemljišnog rastvora menja se i osmotski pritisak.

Plastenik intenzivna proizvodnja 

U takvim uslovima biljka ne može da usvaja vodu, pa dolazi do uginuća. Čak i male koncentracije soli u vodi za navodnjavanje mogu da uzrokuju zaslanjivanje zemljišta višegodišnjim navodnjavanjem, što se naročito ispoljava u zaštićenom prostoru. U zaštićenom prostoru posle utrošene vode od biljaka u zemljištu ostaje izvesna količina soli i nakon nekoliko godina dolazi do njihove akumulacije kada je potrebno obaviti ispiranje soli ili zameniti zemljište. Ako u vodi za navodnjavanje preovlađuju soli natrijuma, onda se odvija proces alkalizacije, zemljištu se ozbiljno pogoršavaju vodno-fizička svojstva, koja kasnije nije ni jednostavno niti jeftino popraviti.

Nepovoljan kvalitet vode za navodnjavanje može da se poboljša određenim postupcima. Kada su u pitanju alkalne vode, sa povećanom pH vrednošću i visokim sadržajem Na i HCO3 jona, njihova reakcija može da se neutrališe dodavanjem kiselina, najčešće sumporne ili ugljene, pri čemu se smanjuje pH vrednost. Takođe, preporučuje se i dodavanje gipsa. Najefikasnije je sva sredstva dodavati zemljištu, jer ukoliko se dodaju vodi mogu da imaju štetne posledice na opremu za  navodnjavanje.

U zaštiti zemljišta od zaslanjivanja i/ili alkalizacije u intenzivnoj proizvodnji povrća u zaštićenom prostoru, najznačajnije su preventivne mere, uočavanje opasnosti i iznalaženje odgovarajućih rešenja za njihovo prevazilaženje. Ukoliko pak dolazi do štetnih procesa, potrebno je primeniti odgovarajuće mere sanacije određenim tehničkim i tehnološkim postupcima.

Slavica Kodžopeljić, dipl. inž. ratarstva